Lekker nog wat langer doorwerken, die cruise komt later wel
ZATERDAG 21 MEI 2011 Economie NRC HANDELSBLAD -Werk & Geld
DOOR Michèle de Waard
Doorwerken na de 65 is niet alleen een politieke discussie. Steeds meer mensen kiezen er vrijwillig voor. Om het geld, of omdat ze hun werk niet willen missen.
DOOR Michèle de Waard
Doorwerken na de 65 is niet alleen een politieke discussie. Steeds meer mensen kiezen er vrijwillig voor. Om het geld, of omdat ze hun werk niet willen missen.
Een cruisevakantie in de Caribische Zee. Meer tijd voor de kleinkinderen. Of eindelijk beginnen aan Alleen in Berlijn’ van Hans Fallada voor de leesclub op woensdagavond. Voor veel oudere werknemers zijn het idealen die ze willen verwezenlijken zodra ze met pensioen gaan. Op hun 65ste, maar liever nog eerder. Werken tot 66 jaar in 2020, het voorstel van het kabinet-Rutte, is nog ver weg. Toch groeit de groep doorwerkende 65-plussers nu al. Ze werken omdat ze hun vak interessant vinden, niet het hele jaar ‘v e r p l i ch t ’ met vakantie willen of uit financiële noodzaak omdat ze niet kunnen rondkomen van hun AOW en een klein aanvullend pensioen.
,,Ik kan me voorstellen dat anderen zeggen: met 70 wil ik rozen gaan kweken. Maar dat is niet mijn hobby’’, zei Europees Commissaris Neelie Kroes, 69 jaar, onlangs in een interview met een Belgische krant. De werkende gepensioneerde beroepsbevolking is volgens het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS) het afgelopen decennium bijna verdriedubbeld.
In 2001 werkten er 34.000. Vorig jaar steeg het aantal doorwerkende 65-plussers tot 81.000. ,,Er is sprake van een duidelijke trend’’, zegt Michiel Vergeer, econoom bij het CBS. Meer dan de helft van de werkende ouderen bestaat uit zelfstandigenenmensen meteen vrij
beroep, 47.000. Ondernemers, boeren, advocaten en winkeliers. Voor hen gelden geen wettelijke beperkingen om door te werken als ze 65 worden. Met deAOW-steun in de rug van 1.034,38 euro bruto per maand. Voor iemand met een vast dienstverband is doorwerken na 65 lastiger, want hij kan formeel niet in dienst blijven. De werkgever moet iemand van 65 jaar automatisch ontslaan. Willen beide partijen met elkaar verder dan gebeurt dat op freelancebasis, via een oproepcontract of met een arbeidsovereenkomst voor een bepaalde tijd. Desondanks groeit ook het aantal doorwerkende gepensioneerde werknemers: van 12.000 in 2001 tot 34.000 in 2010. Voor de werkgever is het financieel gunstig, want hij hoeft geen sociale premies meer te betalen voor 65-plussers. De werkende gepensioneerde is echter niet meer verzekerd tegen inkomensverlies bij werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of ziekte. Dat ondervond de 67-jarige Henny Diks die als chauffeur werkt. Hij werkte veertig jaar bij een transportbedrijf in Breda. Vanzijn AOWen een klein aanvullend pensioen komt hij niet rond, dus werkt hij drie dagen in de week als chauffeur op contractbasis.
Toen hij eerder dit jaar zes weken ziek was, vielen deze inkomsten weg. Het afsluiten van een verzekering tegen arbeidsongeschiktheid lukte hem bij geen enkele verzekeringsmaatschappij. „Verzekeraars willen me niet opnemen en het bedrijf doet ook niets’’, aldus Diks. Werken na 65 jaar is wettelijk niet geregeld. „Alleen publieke functionarissen zoals notarissen en rechters mogen volgens de cao oorwerken tot 70 jaar. Sinds kort geldt dit ook deurwaarders en rijksambtenaren”, zegt Vergeer. Over verplicht doorwerken voor alle werknemers tot na 65 jaar wordt in Nederland al twee jaar hevig gedebatteerd. Andere Europese landen zijn al om: In Denemarken en Duitsland wordt de pensioenleeftijd verhoogd naar 67 jaar. De Denen overwegen zelfs tot 69 jaar door te wer
,,Ik kan me voorstellen dat anderen zeggen: met 70 wil ik rozen gaan kweken. Maar dat is niet mijn hobby’’, zei Europees Commissaris Neelie Kroes, 69 jaar, onlangs in een interview met een Belgische krant. De werkende gepensioneerde beroepsbevolking is volgens het Centraal
Bureau voor de Statistiek (CBS) het afgelopen decennium bijna verdriedubbeld.
In 2001 werkten er 34.000. Vorig jaar steeg het aantal doorwerkende 65-plussers tot 81.000. ,,Er is sprake van een duidelijke trend’’, zegt Michiel Vergeer, econoom bij het CBS. Meer dan de helft van de werkende ouderen bestaat uit zelfstandigenenmensen meteen vrij
beroep, 47.000. Ondernemers, boeren, advocaten en winkeliers. Voor hen gelden geen wettelijke beperkingen om door te werken als ze 65 worden. Met deAOW-steun in de rug van 1.034,38 euro bruto per maand. Voor iemand met een vast dienstverband is doorwerken na 65 lastiger, want hij kan formeel niet in dienst blijven. De werkgever moet iemand van 65 jaar automatisch ontslaan. Willen beide partijen met elkaar verder dan gebeurt dat op freelancebasis, via een oproepcontract of met een arbeidsovereenkomst voor een bepaalde tijd. Desondanks groeit ook het aantal doorwerkende gepensioneerde werknemers: van 12.000 in 2001 tot 34.000 in 2010. Voor de werkgever is het financieel gunstig, want hij hoeft geen sociale premies meer te betalen voor 65-plussers. De werkende gepensioneerde is echter niet meer verzekerd tegen inkomensverlies bij werkloosheid, arbeidsongeschiktheid of ziekte. Dat ondervond de 67-jarige Henny Diks die als chauffeur werkt. Hij werkte veertig jaar bij een transportbedrijf in Breda. Vanzijn AOWen een klein aanvullend pensioen komt hij niet rond, dus werkt hij drie dagen in de week als chauffeur op contractbasis.
Toen hij eerder dit jaar zes weken ziek was, vielen deze inkomsten weg. Het afsluiten van een verzekering tegen arbeidsongeschiktheid lukte hem bij geen enkele verzekeringsmaatschappij. „Verzekeraars willen me niet opnemen en het bedrijf doet ook niets’’, aldus Diks. Werken na 65 jaar is wettelijk niet geregeld. „Alleen publieke functionarissen zoals notarissen en rechters mogen volgens de cao oorwerken tot 70 jaar. Sinds kort geldt dit ook deurwaarders en rijksambtenaren”, zegt Vergeer. Over verplicht doorwerken voor alle werknemers tot na 65 jaar wordt in Nederland al twee jaar hevig gedebatteerd. Andere Europese landen zijn al om: In Denemarken en Duitsland wordt de pensioenleeftijd verhoogd naar 67 jaar. De Denen overwegen zelfs tot 69 jaar door te wer
ken. Groot-Brittannië heeft gekozen voor 68 jaar. En uiteindelijk heeft ook Griekenland onder druk van de hevige financiële crisis moeten beloven de pensioenleeftijd te verhogen van 58 jaar naar 63. Menig demograaf stelt dat doorwerken naar 70 jaar intussen realistischer
is om de financiële kosten van pensioenen en zorg te kunnen betalen. En dat is niet genoeg, zei Rainer Münz, demografisch deskundige bij
het Instituut voor Internationale Economie in Hamburg, recent tijdens een congres in Den Haag. ,,In Europa krijgen we te maken met een tekort aan arbeidskrachten van 17 miljoen. Hoe gaan we dat opvangen? ’’
De Nederlandse beroepsbevolking krimpt de komende decennia met 800.000. Mensen moeten niet alleen tot op latere leeftijd werken, er
zullen ook méér mensen moeten werken en ze zullen meer uren moeten werken. Maar Nederland is traag met veranderen. Verreweg de meeste Nederlanders gaan al met 62 jaar met pensioen. Slechts een minderheid werkt momenteel door 65 jaar.
Vakbonden, werkgeversorganisaties en overheid willen naast een pensioenakkoord, waarover al maanden onderhandeld wordt, daarom ook een plan ontwikkelen om de huidige participatie van ouderen te verhogen. ,,Een gericht ouderenbeleid in bedrijven is essentieel’’, zegt Anja Jongbloed, CAO-coördinator van vakbond FNV-Bondgenoten. En ‘ouder’ begint al bij 45 jaar. ,,Wij merken dagelijks dat iemand die de 45 is gepasseerd bij de leiding niet meer in beeld is. Enbij reorganisaties worden 50-plussers vaak lekker gemaakt er eerder uit te stappen.’’
Het Centraal Planbureau stelde twee jaar geleden al dat de arbeidsmarkt voor ouderen slecht functioneert: 55-plussers veranderen vrijwillig nauwelijks van baan (13 procent). Werkgevers zijn huiverig oudere werknemers aan te nemen (‘te duur’). En worden 55-plussers werkloos, dat vindt slechts tien procent binnen drie jaar nieuw werk. Voor Jongbloed is duidelijk wat er moet gebeuren: ,,Een leeftijdsbewust loopbaanbeleid, investeringen in werknemers tijdens de hele loopbaan, doorstroming van werknemers in een bedrijf, tussen bedrijven of naar een andere sector.’’ Het vereist een cultuuromslag bij werkgevers om dit te bereiken. Maar die is volgens Jongbloed noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de arbeidsmarkt voor ouderen straks als de AOW-leeftijd wordt verhoogd, dusdanig is verbeterd dat ze ook kúnnen blijven werken.
is om de financiële kosten van pensioenen en zorg te kunnen betalen. En dat is niet genoeg, zei Rainer Münz, demografisch deskundige bij
het Instituut voor Internationale Economie in Hamburg, recent tijdens een congres in Den Haag. ,,In Europa krijgen we te maken met een tekort aan arbeidskrachten van 17 miljoen. Hoe gaan we dat opvangen? ’’
De Nederlandse beroepsbevolking krimpt de komende decennia met 800.000. Mensen moeten niet alleen tot op latere leeftijd werken, er
zullen ook méér mensen moeten werken en ze zullen meer uren moeten werken. Maar Nederland is traag met veranderen. Verreweg de meeste Nederlanders gaan al met 62 jaar met pensioen. Slechts een minderheid werkt momenteel door 65 jaar.
Vakbonden, werkgeversorganisaties en overheid willen naast een pensioenakkoord, waarover al maanden onderhandeld wordt, daarom ook een plan ontwikkelen om de huidige participatie van ouderen te verhogen. ,,Een gericht ouderenbeleid in bedrijven is essentieel’’, zegt Anja Jongbloed, CAO-coördinator van vakbond FNV-Bondgenoten. En ‘ouder’ begint al bij 45 jaar. ,,Wij merken dagelijks dat iemand die de 45 is gepasseerd bij de leiding niet meer in beeld is. Enbij reorganisaties worden 50-plussers vaak lekker gemaakt er eerder uit te stappen.’’
Het Centraal Planbureau stelde twee jaar geleden al dat de arbeidsmarkt voor ouderen slecht functioneert: 55-plussers veranderen vrijwillig nauwelijks van baan (13 procent). Werkgevers zijn huiverig oudere werknemers aan te nemen (‘te duur’). En worden 55-plussers werkloos, dat vindt slechts tien procent binnen drie jaar nieuw werk. Voor Jongbloed is duidelijk wat er moet gebeuren: ,,Een leeftijdsbewust loopbaanbeleid, investeringen in werknemers tijdens de hele loopbaan, doorstroming van werknemers in een bedrijf, tussen bedrijven of naar een andere sector.’’ Het vereist een cultuuromslag bij werkgevers om dit te bereiken. Maar die is volgens Jongbloed noodzakelijk om ervoor te zorgen dat de arbeidsmarkt voor ouderen straks als de AOW-leeftijd wordt verhoogd, dusdanig is verbeterd dat ze ook kúnnen blijven werken.
‘Blijf werken zolang het kan! Dat raad ik iedereen aan’
Teun Everaarts (66), werkt op een vmbo: ,,Ik werk tot ik er bij neerval. Dat heb ik altijd gezegd. Ook toen ik op mijn 64ste het bijltje erbij
neergooide als directeur van een zorginstelling. Het was wennen om geen baan meer te hebben. Ik heb meteen een hond en een trekzak
aangeschaft. Dat was voor mij een manier om structuur in mijn leven te houden. ,,Thuiszitten duurde niet lang. Ik schreef me inbij
een uitzendbureau voor 65-plussers. Zo ben ik aan mijn huidige baan gekomen. Ik heb eerst een blauwe maandag als receptionist gewerkt.
Maar ik merkte al gauw dat je niet te ver onder je niveau moet gaan zitten. Als directeur van een zorginstelling gaf ik overal commentaar op,
maar van een receptionist verwachten ze meegaandheid. ,,Mijn huidige werk op een vmbo-school in Krommenie vind ik echt leuk. Het is een grote school met 1.500 leerlingen. Ik werk een paar dagen per week op de afdeling Verzuim en veiligheid.
De leerlingen die de klas worden uitgestuurd, vang ik op en ik onderzoek wat er aan de hand is. Gaat het om een kleinigheid of zijn er
thuis prolemen? ,,Ik vind het heerlijk op mijn kennis en ervaring te worden aangesproken. Het is heel aangenaam en je hebt een doel. Blijf werken zolang je kan. Ik raad het iedereen aan. ,,Veel mensen die met pensioen zijn, voelen zich afgeschreven. Daar word je depressief van. Je hoort al gauw tot de groep die de hele tijd verplicht met vakantie is. Ik krijg wel AOW en een aanvullend pensioen. Dat geeft me een
goed gevoel. Over mijn maandelijkse inkomen hoef ik me geen zorgen te maken.’’
neergooide als directeur van een zorginstelling. Het was wennen om geen baan meer te hebben. Ik heb meteen een hond en een trekzak
aangeschaft. Dat was voor mij een manier om structuur in mijn leven te houden. ,,Thuiszitten duurde niet lang. Ik schreef me inbij
een uitzendbureau voor 65-plussers. Zo ben ik aan mijn huidige baan gekomen. Ik heb eerst een blauwe maandag als receptionist gewerkt.
Maar ik merkte al gauw dat je niet te ver onder je niveau moet gaan zitten. Als directeur van een zorginstelling gaf ik overal commentaar op,
maar van een receptionist verwachten ze meegaandheid. ,,Mijn huidige werk op een vmbo-school in Krommenie vind ik echt leuk. Het is een grote school met 1.500 leerlingen. Ik werk een paar dagen per week op de afdeling Verzuim en veiligheid.
De leerlingen die de klas worden uitgestuurd, vang ik op en ik onderzoek wat er aan de hand is. Gaat het om een kleinigheid of zijn er
thuis prolemen? ,,Ik vind het heerlijk op mijn kennis en ervaring te worden aangesproken. Het is heel aangenaam en je hebt een doel. Blijf werken zolang je kan. Ik raad het iedereen aan. ,,Veel mensen die met pensioen zijn, voelen zich afgeschreven. Daar word je depressief van. Je hoort al gauw tot de groep die de hele tijd verplicht met vakantie is. Ik krijg wel AOW en een aanvullend pensioen. Dat geeft me een
goed gevoel. Over mijn maandelijkse inkomen hoef ik me geen zorgen te maken.’’
‘Als mijn man nog leefde, hoefde ik nu niet meer te werken’
An de Vries (68), werkt in een supermarkt: „Ik was verrast dat ik bij Aldi na mijn 65ste mocht doorwerken. Normaal krijg je dan ontslag, maar ik was net herkozen voor een nieuwe termijn in de ondernemingsraad en mijn chef vond het prima dat ik nog drie jaar zou blijven.
,,Uitpakken doe ik niet meer. Te zwaar. Ik zit vooral achter de kassa. Dat vind ik prettig en afwisselend. ,,Ik werk al 33 jaar bij Aldi. Ik ben begonnen bij het toenmalig hoofdkantoor in Culemborg. Toen ik naar Oss verhuisde kon ik terecht bij de supermarkt in Rosmalen. Ik werk hier graag, omdat er bovenop het salaris een behoorlijke premie wordt gegeven die afhankelijk is van de omzet. Daardoor verdien je al gauw 100 tot 150 euro extra.
„Dat geld heb ik hard nodig. Met mijn pensioen red ik het niet. Mijn hele AOW – ruim 900 euro – gaat op aan de huur van mijn woning en de vaste lasten. Mijn aanvullend pensioen is maar 225 euro per maand. Als ik hier wil blijven wonen en mijn auto wil houden, moet ik extra verdienen. En ik wil blijven rijden anders raak je geïsoleerd. ,,Een partner heb ik niet. Ik ben twee keer weduwe. Leefde mijn man nog, had ik nu vast niet meer hoeven werken. Steeds meer mensen maken zich zorgen over hun oude dag. Ze rekenen op een goed pensioen, maar het uiteindelijke bedrag valt vaak tegen. Ik ben ook bezorgd.
Mij is gezegd dat ik in juni moet stoppen. Dan zitten de drie jaar erop. Ik zal dan moeten zoeken naar ander werk; in de schoonmaak, bij een
tankstation of privé-chauffeur. Als ik niets vind, brokkelt alles af wat ik heb opgebouwd.’’
‘Ik werk het liefst door tot mijn zeventigste’
Bertus van Heugten (64), afvaldeskundige: „Volgende week vertrek ik naar Nagarote in Nicaragua. Ik moet een oplossing bedenken voor
de problemen die er zijn met de bergen stinkend afval aan de rand van de stad. Hoe komen we daar vanaf, was hun vraag aan PUM Netherlands, Programma Uitzending Managers. Bij PUM werken allemaal specialisten op hun vakgebied.
Van managers en hoogleraren tot tuinders en monteurs. Het zijn oudere vrijwilligers, die hun kennis overdragen aan bedrijven in ontwikkelingslanden en opkomende markten. Ik ben ingenieur, specialist in afval- en milieumanagement. ,,Een belangrijk deel van mijn leven heb ik gewerkt bij een grote consultant, Royal Haskoning.
Toen ik zestig werd, ging ik vervroegd met pensioen, maar ik wilde graag doorwerken. Dat kan nu via PUM. Het bevalt zo goed, dat ik net
heb besloten om nog eens vier jaar door te gaan. ,,Voor PUM heb ik de afgelopen jaren negen missies verricht: de organisatie van milieuconferenties in Libanon, afvalrecycling in Mali, Zuid- Afrika en Georgië. Mali kent nog afvalvervoer per ezelskar en wil de sprong maken naar mechanisatie. Zodra je ter plaatse arriveert, zie je ze denken: ‘daar komt weer zo’n witte kop’.
Het is de kunst om goed te luisteren en samen te werken met lokale bedrijven en overheid zodat ze snel zelf aan de slag kunnen.
„Ik werk het liefst door tot mijn zeventigste. Bedrijven moeten zich meer inspannen om mensen na 65 te laten doorwerken. Het is toch zonde als een gezonde oudere ingenieur straks op de buurtbus zit.’’
de problemen die er zijn met de bergen stinkend afval aan de rand van de stad. Hoe komen we daar vanaf, was hun vraag aan PUM Netherlands, Programma Uitzending Managers. Bij PUM werken allemaal specialisten op hun vakgebied.
Van managers en hoogleraren tot tuinders en monteurs. Het zijn oudere vrijwilligers, die hun kennis overdragen aan bedrijven in ontwikkelingslanden en opkomende markten. Ik ben ingenieur, specialist in afval- en milieumanagement. ,,Een belangrijk deel van mijn leven heb ik gewerkt bij een grote consultant, Royal Haskoning.
Toen ik zestig werd, ging ik vervroegd met pensioen, maar ik wilde graag doorwerken. Dat kan nu via PUM. Het bevalt zo goed, dat ik net
heb besloten om nog eens vier jaar door te gaan. ,,Voor PUM heb ik de afgelopen jaren negen missies verricht: de organisatie van milieuconferenties in Libanon, afvalrecycling in Mali, Zuid- Afrika en Georgië. Mali kent nog afvalvervoer per ezelskar en wil de sprong maken naar mechanisatie. Zodra je ter plaatse arriveert, zie je ze denken: ‘daar komt weer zo’n witte kop’.
Het is de kunst om goed te luisteren en samen te werken met lokale bedrijven en overheid zodat ze snel zelf aan de slag kunnen.
„Ik werk het liefst door tot mijn zeventigste. Bedrijven moeten zich meer inspannen om mensen na 65 te laten doorwerken. Het is toch zonde als een gezonde oudere ingenieur straks op de buurtbus zit.’’
Nieuwe vacatures