Voorkom dat de koude kant de erfenis inpikt

De wet beschermt gehuwde partners en kinderen. Als de ene partner overlijdt, erft de andere. Ook kinderen krijgen altijd hun erfdeel. Maar er zijn heel wat situaties waarin het verstandig is om toch een testament te maken.

Niet eens zo lang geleden konden kinderen hun erfdeel direct opeisen. Dan kon het zomaar gebeuren dat hun oude vader of moeder zich gedwongen zag het huis of de inboedel te verkopen om aan contant geld te komen. Alleen met een goed testament kon die situatie voorkomen worden. Sinds in 2003 het erfrecht veranderd is, is een testament niet meer nodig om de langstlevende ouder te beschermen tegen ongeduldige kinderen. Kinderen krijgen een vordering die pas opeisbaar is als de andere ouder failliet gaat of overlijdt. Dus echtparen hebben eigenlijk geen testament meer nodig? „Dat denken mensen vaak”, zegt Frank Dessing, notaris bij Maaldrink Vermeulen Grooss in Den Haag. „Maar stel dat de langstlevende partner gaat hertrouwen. Dan wil je misschien toch een zekerheidsstelling voor de kinderen, bijvoorbeeld een hypotheekrecht op het huis of een bankgarantie. En je kunt ook vastleggen dat de langstlevende partner alleen op huwelijkse voorwaarden mag trouwen.” Dat kun je toch niet afdwingen? „Nee, maar je kunt wel testamentair vastleggen dat de kinderen hun deel direct kunnen opeisen als de ouder in gemeenschap van goederen hertrouwt.”

Ongehuwd samenwonenden hebben sowieso een testament nodig, stelt Dessing. Zonder testament erven zij niets van elkaar. Een nalatenschap gaat eerst naar kinderen, als die er niet zijn naar ouders, broers en zussen, en als die er evenmin zijn naar (verre) neven en nichten.

Stellen zonder kinderen leggen volgens Dessing vaak vast wat er met het restant van de nalatenschap moet gebeuren. „De langstlevende partner erft alles. Als die ook overlijdt, erven zijn familieleden. Maar je kunt vastleggen dat het eventuele restant van de nalatenschap van de eerste partner terechtkomt bij de familieleden van die partner.”

Dan regeer je dus over je graf heen? „Dat gebeurt inderdaad steeds vaker”, zegt Dessing. „Je ziet het ook bij stellen die gescheiden zijn. Zij benoemen hun kinderen tot erfgenaam en leggen vast dat bij het eventuele overlijden van een kind de nalatenschap niet bij diens ouder – dus de ex-partner – terechtkomt, maar naar de andere kinderen gaat.”

Een testament is ook aan te raden als mensen kinderen hebben uit een eerder huwelijk en opnieuw gaan trouwen. Zonder testament kunnen kinderen hun erfdeel opeisen als hun ouder overlijdt. „Daardoor kan de nieuwe partner in de problemen komen. Dat kun je met een testament voorkomen.” In zo’n situatie leggen mensen vast dat de kinderen een zekerheidstelling krijgen, zodat hun erfdeel veilig is. Ook kunnen er afspraken worden gemaakt over vruchtgebruik. De kinderen erven bijvoorbeeld het huis, maar de nieuwe partner mag er blijven wonen.

Veel mensen hebben er moeite mee dat hun nalatenschap ook bij de schoonkinderen terechtkomt. „Stel dat hun kind gaat scheiden en de ex-partner er met de halve nalatenschap vandoor gaat”, zegt Dessing. „Dat voorkom je door op te nemen dat je nalatenschap niet in een gemeenschap van goederen terecht mag komen.”

Er zijn ook testamenten die niet echt nodig zijn, maar wel aantrekkelijk. Sinds 2010 kunnen kleinkinderen tot 19.000 euro belastingvrij erven van hun grootouders. „Veel grootouders maken daar gebruik van”, aldus Dessing. „Dat legaatje voor hun kleinkinderen gaat af van de erfenis van hun kinderen. Dat scheelt weer in de erfbelasting. Bovendien is het leuk om iets na te laten aan kleinkinderen.”

Ongehuwd samenwonenden erven niet van elkaar. Als ze dat wel willen, hebben ze een testament nodig.

In huwelijken en geregistreerde partnerschappen wordt de langstlevende partner wettelijk beschermd. Kinderen erven een kindsdeel, maar kunnen dat niet opeisen. Hun erfdeel bestaat uit een vordering, die verzilverd wordt als de langstlevende partner overleden is. Wie iets anders wil, heeft een testament nodig.

Een nalatenschap gaat naar de echtgenoot of geregistreerde partner en naar de kinderen. Als iemand geen partner of kinderen heeft, erven ouders, broers en zussen en tenslotte neven en nichten. Wie iets anders wil, heeft een testament nodig.

Kunnen de kinderen die straks erven niet goed met elkaar opschieten? Wonen er erfgenamen in het buitenland? Of kennen de erfgenamen elkaar nauwelijks? Dan is het handig om testamentair een executeur aan te wijzen die de nalatenschap uitvoert.