Algemeen directeur Jan de Jong van de NOS twitterde op zondag 29 januari:

Vandaag van 9:30 tot aan 24:00 uur sport bij de NOS. Tennis, hockey, veldrijden, waterpolo, voetbal,etc #NOSkosteengezineuro1,50permaand.”

Twitteraar Kaj van den Ent vroeg of we die bewering konden staven. Jan de Jong zei het niet voor het eerst. In december 2010 tekende De Telegraaf uit zijn mond op: „Burgers zullen zich realiseren dat de publieke omroep helemaal niet duur is. De NOS kost, met alle nieuws en sport een gezin 1,50 euro per maand.”

next.checkt rekent de som die De Jong maakte na en concludeert: die klopt.

Mogelijke interpretaties

De publieke omroep telt inclusief de NOS twintig omroepen en wordt gefinancierd door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, met belastinggeld en deels met de reclame-inkomsten van de Ster. De onderliggende vraag is natuurlijk: is de NOS, als een van die publieke omroepen, duur of goedkoop?

Wat Jan de Jong een gezin noemt, zo blijkt bij navraag, is wat het CBS een huishouden noemt: één of meer personen die gezamenlijk op een adres wonen. De Jong telde 7,2 miljoen huishoudens. Volgens de laatste cijfers, over 2010, zijn het er iets meer: 7.386.144.

Hoe is er gemeten?

Volgen Jan de Jong is het ‘standaardbudget’ voor de NOS jaarlijks 130 miljoen euro. „Daar valt onder wat wij doen op gebied van nieuws sport, teletekst, internet, nieuwe media, radio en televisie”, stelt hij telefonisch. Voor ‘superevenementen’ zoals een WK, krijgt de NOS extra geld.

En de regiewagens dan, zijn die meegeteld? Ja. Vroeger waren die van het Nederlandse Omroepproductie Bedrijf (NOB), dat onderdeel was van NOS. Maar het NOB is inmiddels verzelfstandigd, opgesplitst en omgedoopt. En als de NOS nu regiewagens huurt van wat het NOB was, dan gaan die kosten van het budget van 130 miljoen af. Dit zijn dus geen verborgen kosten.

Wel is er nog de zogeheten ‘NOB Beheertaak’: de eindregie in Hilversum (het daadwerkelijke uitzenden). Daarvoor was 23,7 miljoen euro staatssteun beschikbaar. Verder is er nog de Nederlandse Publieke Omroep (NPO), het ‘samenwerkings- en coördinatieorgaan’ van alle omroepen. Ook de NPO is een verzelfstandigd onderdeel van de NOS en heeft nu een eigen budget, in 2010 101,3 miljoen euro. (Zie dit jaarverslag van het Commissariaat voor de Media)

Onder de NPO valt bijvoorbeeld een ‘Taskforce Rechten’, die ervoor moet zorgen dat de omroepen een betere rechtspositie krijgen in onderhandelingen over uitzendrechten. Daar profiteert de NOS mogelijkerwijs van, net als andere omroepen.

Een pot van 187,6 miljoen waar alle omroepen geld uit kunnen krijgen met onderscheidende programma’s komt hier nog bij.

En, klopt het?

Zou je de algemene kosten voor het maken van uitzendingen eerlijk over de omroepen proberen te verdelen, dan kost de NOS meer dan 130 miljoen per jaar. Maar wie reken je welke kosten toe? Omdat het bij programma’s van de publieke omroep niet primair om commercieel succes gaat, krijgen de omroepen niet elk een afzonderlijke rekening gepresenteerd. De NPO kan desgevraagd geen kostenplaatje per omroep geven. En reken je dit soort ‘overhead’ mee, stelt Jan de Jong, dan moeten ook de reclame-inkomsten die de NOS genereert meegerekend worden, aangezien die in hun geheel terugvloeien naar de schatkist.

Met die redenering is next.checkt het eens. De Ster volgt echter dezelfde redenering als de NPO en maakt geen afrekening per omroep. Dus weten we alleen dit: over 2010 werd er met de Ster in totaal 214 miljoen euro verdiend. Hoeveel de NOS hieraan bijdroeg, kan niet worden vastgesteld.

Het budget van de NOS was in 2010 grofweg een derde van dat van alle andere omroepen bij elkaar. Maar de andere omroepen zijn niet bij wet verantwoordelijk voor zaken als nieuwsvoorziening en maken (veel) minder uitzendingen. Ook dat maakt vergelijken moeilijk.

Conclusie

Jan de Jong deelde 130 miljoen euro NOS-budget door 7,2 miljoen huishoudens. Wij delen dit budget door 7.386.144 huishoudens en komen uit op 17,60 euro per jaar, ofwel 1,47 euro per maand. Jan de Jong rekende de kosten die in Hilversum gemaakt worden voor alle omroepen niet mee.

Maar hij telde ook de Ster-inkomsten die de NOS genereert niet mee. Bij afwezigheid van cijfers hierover, strepen ook wij deze twee factoren tegen elkaar weg. Het publieke bestel kost meer dan de optelsom van de omroepen alleen, maar De Jong twitterde specifiek over zijn eigen omroep.

De bewering dat NOS een gezin 1,50 euro per maand kost, wordt alles afwegende als waar beoordeeld.